Skip to content

Tranh biện

December 14, 2012

Những điều này dựa trên trăn trở về một điểm yếu của bản thân: khó khăn trong việc sử dụng lời nói để diễn đạt suy nghĩ. Loay hoay tìm ra nguyen nhân gốc rễ để giải quyết điểm yếu của bản thân mình, tôi có dịp phát hiện ra hàng loạt điểm yếu khác:

–          Kiến thức chuyên môn và kiến thức xã hội kém

–          Tư duy logic, sắp xếp khoa học các vấn đề từ quá trình tiếp nhận, lọc đến hệ thống và diễn đạt (cả nói và viết) kém.

–          Khả năng phản biện lại ý kiến của người khác kém, từ đó dẫn tới lệ thuộc vào suy nghĩ của người khác.

–          Khả năng sử dụng ngôn ngữ khác với tiếng mẹ đẻ để tranh luận, thảo luận, diễn giải kém. Điều này làm cho việc trao đổi thông tin với những người không cùng ngôn ngữ bị hạn chế, và khả năng tiếp cận thông tin của bản thân bị thiếu và sai lệch.

Trong quá trình làm công việc hàng ngày, tôi phải tiếp xúc với nhiều tầng lớp khác nhau, được tiếp cận những khái niệm đầu tiên của vấn đề phát triển bền vững. Sự mẫu thuẫn về lợi ích khiến cho việc đối thoiạ, hợp tác giữa các bên bị hạn chế, và đó chính là một trong những vẫn đề mấu chốt. Tất cả nên xoay quanh đối thoại và tranh biện.

–          Đối thoại để tiếp cận thông tin. Quyền được tiếp cận thông tin là cơ bản. Tuy nhiên có hai mặt của vấn đề. Anh được tiếp cận quá nhiều thông tin, quá nhiều cơ hội (thời gian, mối quan hện,…_ để tiếp cận nhưng quá trình tiếp cận không chọn lọc và hệ thống. Đơn cử như những cuộc gặp mật nói chuyện phiếm hàng giờ không vì mục đích nào cả (tôi không ám chỉ các cuộc gặp mặt là đều tính toán), hay như internet và mạng xã hội làm cho thông tin bị hỗn độn.

–          Đối thoại để phản biện: thông tin nếu chỉ tiếp cận mà không có quá trình phản biện là thông tin chết. Vì hoàn toàn dựa trên ý kiến chủ quan của người khác, của hệ thống khác, nên người tiếp nhận không có cơ sở để phát triển ý kiến cá nhân.

–          Đối thoại để xây dựng và phát triển:

Thật may mắn khi biết đến IDEA, một tổ chức giáo dục chuyên sâu và tranh luận như là một nền tảng phát triển. Tranh luận ở đây thật đẹp, thật văn minh, tranh luận để không đi đến cái đích ai thắng ai thua mà trong suốt quá trình tìm kiếm thông tin, chọn lọc, phản biện, mỗi bản thân tự lớn lên – không với cái tôi của mình mà với ý thức gắn kết cộng đồng.

Nên chăng chúng ta đi từng bước một, lập các nhóm nhỏ, học các tranh biện rồi sau đó tự thân lớn lên.

 

Dưới đây trích đăng các bài viết về tranh luận được lược dịch trên trang IDEA của cộng đồng tranh biện Việt Nam (hoạt động tại Hà nội)

Ý nghĩa của việc Tranh biện:

Tranh biện là một trong những hoạt động lâu đời nhất của nền văn minh. […] Trong xã hội dân chủ hiện đại, quyền tranh biện có vai trò đặc biệt quan trọng. Nó cho phép bất kỳ công dân nào cũng có thể đề xuất một giải pháp khả thi, hiệu quả hơn những gì mà các thế lực và hệ thống sắp đặt sẵn cho chúng ta. Nếu người trình bày có khả năng chứng minh cho đám đông công dân khác rằng ý tưởng mới tốt hơn thì họ có thể thay đổi chính sách của một thành phố, một khu vực hoặc một quốc gia.

 

Những lợi ích

Cuốn Hướng dẫn cho người tranh biện trả lời hai ý tưởng rất gần gũi với nhau: trước hết bạn không thể làm tốt một công việc nếu bạn không biết rõ về nó; và thứ hai là bạn không thể hiểu tường tận về một công việc trừ phi bạn có khả năng làm tốt nó. Vì thế, bạn có thể tìm thấy những lợi ích mà tranh biện mang lại:

–        Khả năng thu thập và sắp xếp ý tưởng. Một người tranh biện tốt là người có khả năng làm việc trên một khối lượng rất lớn thông tin và lựa chọn những thứ có hiệu quả nhất trong mỗi trường hợp cụ thể

–        Khả năng đơn giản hóa và nắm bắt các ý tưởng. Một người tranh biện có thể nghe thấy  trung bình từ bốn, năm trăm từ cho đến năm ngàn từ của đối phương trong một lượt tranh biện điển hình. Cùng với đồng đội của mình, người này có thể nói thêm số lượng tương đương từ. Do đó, chỉ có thể bằng cách nhặt ra những ý chính nhất, người tranh biện mới có thể làm cho các lập luận hay ý tưởng rõ ràng từ một cơn lốc những từ ngữ như vậy;

–        Khả năng đánh giá dẫn chứng. Người tranh biện thông minh cần phải hiểu rằng không phải mọi nhận định, trích dẫn, con số đều có thể được đưa ra trong thế sẵn sàng phản biện của đối phương;

–        Khả năng tư duy và diễn đạt dưới dạng các từ khóa và khái niệm chính. Sự rõ ràng rất quan trọng trong tranh biện, và trong mọi loại hình giao tiếp khác, bởi những xung đột nảy sinh trong suốt cuộc tranh biện có thể làm cho khán giả mất phương hướng. Người tranh biện không chỉ cần sắp xếp phần trình bày của mình một cách rõ ràng có tổ chức mà còn phải có khả năng truyền đạt hiệu quả ý nghĩa của hệ thống lập luận đó cho người nghe

–        Khả năng truyền đạt một cách thuyết phục. Việc hiểu được những gì khán giả kỳ vọng có ý nghĩa đáng kể trong việc thuyết phục họ, trong tranh biện hay bất kỳ hình thức trao đổi bằng lời nói nào;

–        Khả năng thích nghi. Vì tranh biện tạo ra những bối cảnh thường xuyên thay đổi bởi những ý tưởng mới do những người tranh biện liên tục đưa ra, người tham gia cần chuẩn bị sẵn sàng để phản hồi. Trên thực tế, sự sẵn sàng không chỉ có nghĩa bạn cần có cách tổ chức hệ thống lập luận tốt, có tính logic, thuyết phục mà còn có khả năng ứng phó kịp với những ý tưởng mới.

 

 

Dưới đây là cách thức tổ chức một chương trình mẫu:

 

  • Mỗi cuộc tranh biện sẽ gồm 2 đội (dưới đây gọi là đội Ủng hộ và đội Phản đối). Mỗi đội có 3 người chơi.
  • Nhiệm vụ chính của từng đội trong cuộc tranh biện:

–       Đưa ra và bảo vệ một cách chặt chẽ, thuyết phục luận điểm của phía mình

–       Phản biện và làm yếu đi một cách chặt chẽ, thuyết phục luận điểm của phía đối phương

–       Đặt những câu hỏi tốt khiến đối phương bối rối hoặc không trả lời được xác đáng. Trả lời được những câu hỏi của đối phương một cách thuyết phục.

  • Cách tiến hành cuộc tranh biện sẽ diễn ra theo hình zic zac (xem hình vẽ và bảng để rõ vai trò của từng người)
  • Sau khi phần chính của cuộc tranh biện đã hết (nghĩa là người thứ ba cả hai đội đã cùng phát biểu), khán giả sẽ có quyền đưa ra câu hỏi, cho bất kì đội nào. Câu hỏi sẽ không được trả lời một cách trực tiếp mà sẽ được đề cập tới trong phần tóm tắt, kéo dài 3 phút, do một trong hai người chơi đầu tiên của mỗi đội. Đội phản đối sẽ tóm tắt trước.

SƠ ĐỒ TRANH BIỆN MÔ HÌNH 3 X 3

 Đội Ủng hộ                                                                   Đội Phản đối

A1                                                                                B1

A 2                                                                               B2

A 3                                                                               B3

Người chủ tọa                                                                          Người kiểm soát thời gian

Giám khảo

Khán giả

  A1(4 phút) B1(4 phút) A2(4 phút) B2(4 phút) A3(4 phút) B3(4 phút) B1 hoặc B2 (3 phút) A1 hoặc A2(3 phút)
Vai trò – Chào các bên và tóm tắt kiến nghị(dạng chính sách)- Nêu định nghĩa về những thuật ngữ cần làm rõ trong kiến nghị- Nêu vấn đề- Giải pháp Chấp nhận định nghĩaPhản biện Phản biện B1Ủng hộ A1Đưa ra luận điểm mới Phản biện A1, A2Ủng hộ B1Đưa ra luận điểm mới Tổng hợp các xung đột chínhChứng minh luận điểm đội mình mạnh hơnKhông đưa ra luận điểm mới Tổng hợp các xung đột chínhChứng minh luận điểm đội mình mạnh hơnKhông đưa ra luận điểm mới Nói ngắn gọn tại sao đội mình đã làm tốt hơn đội bạnKhông đưa ra luận điểm mới Nói ngắn gọn tại sao đội mình đã làm tốt hơn đội bạnKhông đưa ra luận điểm mới
POIs Không Không
  • Sau khi cả hai đội đều đã đưa ra tóm tắt, người chủ tọa mời thành viên hai đội đứng lên bắt tay nhau.
  • POIs (câu hỏi): có thể được đưa ra trong khoảng sau phút thứ nhất và trước phút cuối cùng của người nói lượt đó, từ bất kỳ thành viên nào của đội đối phương. Cách làm như sau: người muốn hỏi đứng lên để thể hiện ý muốn đặt câu hỏi. Người đang nói lượt đó có quyền nhận hoặc từ chối câu hỏi. POIs càng ngắn gọn càng tốt, và người hỏi chỉ nên sử dụng 15-20 giây để đưa ra câu hỏi. (xem thêm nội dung về POIs)
  • Cuộc tranh biện thường có sự chuẩn bị ngắn, kiến nghị chỉ được đưa ra trước khoảng 30 phút đến 1 tiếng trước khi bắt đầu. Từng đội sẽ phải tự chuẩn bị với nhau mà không được nói với bất kì ai ngoài đội hay sử dụng phương tiện điện tử nào. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, cuộc tranh biện sẽ được chuẩn bị trong thời gian dài để các đội đủ thời gian nghiên cứu và luyện tập.
  • Mỗi cuộc tranh biện sẽ có một vị chủ tọa, người công bố kiến nghị và giới thiệu từng người nói mỗi phần, đảm bảo thứ tự tranh biện và chỉ định khán giả đặt câu hỏi. Người kiểm soát thời gian sẽ ra hiệu cho người nói về thời gian bằng cách vỗ tay: một tiếng vỗ sau khi hết phút đầu tiên và hai tiếng vỗ sau khi hết phút thứ ba. Trọng tài sẽ quyết định đội nào thắng cuộc tranh biện dựa vào việc đội đó đưa ra các luận điểm thuyết phục như thế nào, cân nhắc các yếu tố quan trọng như Nội dung, Phong cách và Chiến lược.
  • Tấn công vào luận điểm, vào vấn đề. Không tấn công vào con người.
  • Mở đầu cuộc tranh biện, người A1 sẽ đưa định nghĩa về những thuật ngữ trong kiến nghị (trả lời câu hỏi: Ai, Cái gì, Ở đâu, Khi nào của cuộc tranh biện và nghĩa của những thuật ngữ). Định nghĩa cần phải hợp lý và dựa vào các nguồn uy tín. Đội phản đối sau đó sẽ tranh biện dựa trên định nghĩa này, chỉ sử dụng những luận điểm và dẫn chứng phù hợp với cuộc tranh biện.

Nguồn: International Debate Education Associtation (IDEA)

From → Luận, Nhìn

Leave a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: