Skip to content

Nỗi buồn vô định

Cô bệnh. Thời tiết ẩm ương tối lạnh, ngày nóng thay đổi hàng ngày làm cô cảm thấy khó chịu. Cái buồn là bệnh khi một thân một mình. Cơn bệnh tuy nhẹ thôi, nhưng đủ làm người ta thấy tủi thân vô bờ. Nhất là trong khoảng không gian 9m2 nơi căn phòng nhỏ này, cô chỉ biết nằm đắp mền nhìn lên trần nhà (gọi là trần nghe cho sang chứ thật ra là mấy tấm mủ đen cùng tầm vông dựng tạm).

Cái lạnh làm người ta cảm thấy cô đơn. Có những sự lựa chọn mà cô biết rằng – không phải sự hối hận – mà là cảm giác tủi thân và cô đơn. Cô lựa chọn nó, và cô đang sống với nó – ngay lúc này đây – trong sâu thẳm cô thèm được quay lại những ngày tháng xưa cũ – nơi có gia đình và mọi người quây quần.

Có ở một mình, cô mới thèm cảm giác được ôm chầm và yêu thương. Mỗi lần quẩy túi lên xe chạy đi, nhìn lại trong gương chiếu hậu hình ảnh thân thương của mọi người mà cô thấy nhói lòng. Số đa đoan, lận đận, chưa bao giờ thoát ra khỏi vòng quay chật vật của tiền bạc cho những dự định của mình, cái cô buồn nhất chính là kéo theo những người thân yêu vào chính vòng xoáy đó.

Đôi khi những công việc chân tay bình thường hàng ngày làm cô mệt lử. Rồi cô nhớ lại lúc cầm tấm bằng tốt nghiệp đại học, mơ màng tưởng tượng tương lại tươi sáng đang chờ đợi phía trước. Giờ đây, cô đang được làm những gì mình mong muốn – với sự hậu thuẫn vô điều kiện từ gia đình – vậy mà sao cảm giác cứ chực chờ nhưng muốn tháo chạy. Âu để đến được cái đích mà mình đặt ra, còn lắm gian nan và khó khăn, có những điều lặp đi lặp lại hàng ngày như lập trình, cũng có những điều chưa xảy đến. Tất cả đều là trở ngại mà cô phải vượt qua. Biết thế nào được, đã quyết định khởi cái nghiệp cho mình thì phải chịu trách nhiệm với những điều mình lựa chọn.

Có đôi khi về nhà, nhìn con hẻm nhộn nhịp vào dubuổi tối, cô thở dài khi biết chỉ ngày mai thôi, cô ngồi một mình nhìn mông lung về cánh đồng xa thẳm. Thiêu thân bay trên đỉnh đầu, muỗi chích đầy dưới chân, mơ về một ngày không xa sẽ được ở bên người đàn ông mà cô yêu quý.

Cô đã làm việc mỗi ngày, có khi đến kiệt sức, chỉ để thỏa lòng cho cái ước mơ xa xôi đó. Mỗi ngày trước bữa ăn, cô lại đọc kinh Lạy Cha để cám ơn Người cho cô còn được làm và được ăn, được yêu và được nhớ, được buồn miên man vô tận và sung sướng tột cùng. Cô cảm nhận được sự hữu hạn của đời người, hay đúng hơn là của sự sống. Rồi đó rồi mất đi. Nhẹ như không. Nhất là khi cô đang làm công việc góp phần và sự quyên sinh của giống loài.

Ở nơi này, cô không có bạn. Chỉ vỏn vẹn mấy chú chó, mấy con gà, con vịt cùng rất nhiều bồ câu. Cô ít nói dần, ít ra là không còn cần thiết để nói nữa. Nhưng ác thay suy nghĩ lại nhiều hơn, và nó quẩn quanh trong đầu làm cô mệt lả.

Mùi tiêu lốp thơm quá, cô áp mặt mình gần vào mặt bếp để hơi nóng và mùi thơm của tiêu lốp đang nướng sộc lên mũi. Ăn để ấm cái bụng, cho những mệt mỏi đêm nay tan đi chỗ khác, một cách khéo léo, rồi tương lai lại chực chờ khơi ra trong vô thức. Cô nhớ nhà, nhớ cả một màu sáng của ngày mai mà cô thêu dệt, quen thuộc đến độ tưởng như mọi thứ đã diễn ra. Cô chọn cô đơn làm bạn, và những nỗi buồn làm tri kỉ, gắn sâu vào người chặt đến không thể dứt ra.

Vai diễn cuộc đời

Tối qua tôi đi xem kịch. Đây là lần đầu tiên tôi đi xem kịch nhưng điều này để lại trong tôi nhiều dư vị đáng nhớ.

Áo quần xiêm y lộng lẫy, diễn viên bước lên sân khấu với một thế giới khác. Anh say sưa diễn một cuộc đời khác, sống một nội tâm khác. Khoảng thời gian trên sân khấu ngắn ngủi nhưng anh dốc cạn sức của mình để diễn cả một cuộc đời. Anh khóc, cười trong mê dại, giọng trầm đều đôi khi giận dữ, chua cay. Bỗng nhiên tôi chợt nghĩ, cuộc đời mình thu gọn lại trong ba tiếng đồng hồ ấy liệu có đủ những trạng thái cảm xúc đa chiều như vậy không?

Cuộc đời của tôi có là một màn kịch, khi nhân vật chính đầy những trắc trở đan xen, hay là êm đềm bình dị đến chán nản, khiến cho người xem thở dài ngao ngán. Màn kịch cuộc đời tôi có đáng để xem hay không?

Cảm xúc trong tôi loạn nhịp vô cùng. Bổng nhiên tôi thèm cuộc đời mình cũng có những phút giây rực sáng trên sân khấu, để người ta xem và nhớ. Tôi muốn mình trở thành một người nghệ sỹ, một lần thôi cũng được, để được thoát khỏi cuộc đời mình, để được hóa thân vào cuộc đời người khác, gian truân hơn, sóng gió hơn, để được trở lại với con người mình mà trân quý những gì mình đang có, để hiểu thêm về nhân tình thế thái lắm nhiêu khê.

Đôi khi tôi yêu con người ghê gớm. Kể cả những tên trộm cướp, mại dâm, giết chóc. Bởi vì đâu mà gây nên tội ác cuộc đời như vậy. Khi sinh ra, đứa trẻ nào cũng là một trang giấy trắng, rồi cuộc đời đẩy đưa mà sa chân vào vũng bùn nhơ nhuốc. Trong xấu xa khác biệt với phạm trù đạo đức, có cứu cánh nào để họ nhận ra sai lầm hay không? Đời người dài quá, không như kịch để có thể thấy được đoạn kết. Đời dài quá nên ôm thế nào cho hết đoạn trường đây.

Kịch như một cơn say rượu. Khi đó mình có là chính mình đâu,nhưng sao mình có thể diễn một cách khác, ma mị hơn, mờ ảo hơn. Nhưng có say mới thấy cái thú của cơn say là như thế nào. Cũng như diễn viên, khi thoát khỏi cuộc đời của chính mình, họ bước vào một thế giới nội tâm khác, thảng thốt nhận ra  mình ở một trường đoạn quen thuộc trong chính cuộc đời mình. Trải qua nhiều biến cố, tôi bắt mình không được uống các chất cồn nữa, không được say, và tôi cũng quên đi cảm giác lảo đảo, miên man trong những câu nói không chủ đích mà như dốc hết cả ruột gan ra. Đôi khi tôi đáng thương vì phải tự mình cản đảm đứng ra đối mặt mà không có cơn say làm cớ. Tôi yêu mà không dám nói, tôi đau mà không dám kêu. Vì khi say, người ta có thể chấp nhận một cái tôi khác, nhưng tôi tỉnh mà, tỉnh thì tại sao lại sống khác với lối thường ngày kia chứ.

Tôi muốn là người ngủ mơ giữa ban ngày, được say, được yêu con ngươi một cách tự do, được chạm tay vào tận trái tim để cùng cười cùng đau với người khác. Trên sàn diễn là diễn hay đời thường mới là diễn.

Chiều chập choạng, mây trôi về nơi xa xăm đến vô tận. Sân khấu của tôi là những cơn mơ, nơi tôi vùi mặt vào gối với bao nước mắt, nụ cười, để sống cuộc đời mình một cách khác với ban ngày.

30.04.2014: Quan điểm về nông nghiệp

Quan niệm về nông nghiệp trong tôi bây giờ như thế nào?

Sau những bước đầu chập chững trong nông nghiệp với trang trại bồ câu, tôi đã có những bài học kinh nghiệm quý báu và tôi thực sự không hối hận về những việc mình làm. Nhờ trang trại mà tôi học được các thức làm việc với thị trường, hiểu được tư duy của người nông dân, và quan trọng hơn hết chính là định hướng khi làm việc trong nông nghiệp. Làm nông không thể một sớm một chiều. Đã xác định bước vào nông nghiệp là phải hiểu mình đang bước vào một con đường chông gai, khó khăn và nhiều thử thách. Đầu tiên là phải có kiến thức và kinh nghiệm. Kiến thức để có thể đứng vững trước nhiều thông tin sai lệch trong chăn nuôi trồng trọt, để không bị vướng vào vòng xoáy hóa chất, nâng cao năng suất bằng cách sử dụng các phương pháp độc hại như hiện nay. Kiến thức để biết được những tiến bộ của thế giới về khoa học kỹ thuật, để hiểu và áp dụng vào thổ nhưỡng của nước ta. Kiến thức để biết mình nên đứng về bên nào trong cuộc chiến biến đổi gen thực động vật càng ngày càng gay gắt và mang tính hệ thống quốc gia. Còn kinh nghiệm là để biết mình nên bắt đầu như thế nào để hiệu quả và giảm thiểu rủi ro một cách tốt nhất. Kinh nghiệm canh tác còn giúp chúng ta hiểu tự nhiên, hiểu tập tính của động thực vật mà áp dụng cách xử lý phù hợp.

Ngoài kiến thức và kinh nghiệm, điều thứ hai là phải có nguồn vốn, tầm nhìn và tính chiến lược trong sử dụng nguồn vốn. Điều này là cực kì quan trọng. Đừng huyễn hoặc theo truyền thông khi giới trẻ có thể làm giàu bằng các mô hình chăn nuôi trồng trọt. Tôi không phủ nhận sự thành công trong các mô hình đó, nhưng cá nhân tôi hiểu rằng đó là cái vòng luẩn quẩn, đồng tiền sẽ có nhưng không bền vững và mô hình không nhân rộng cho nhiều đối tượng khác nhau. Trăm người làm mới có một người thành công và được truyền thông săn đón, giới trẻ phải hiểu ra điều đó trước khi quyết định đến với nông nghiệp như là một cứu cánh cho cuộc đời thoát nghèo của mình. Nói như thế để có thể hiểu rằng, làm nông nghiệp gian nan và tốn nhiều công sức vô cùng, không phải chỉ áp dụng y chang như các mô hình trên báo chí là thành công được đâu.

Điều thứ ba chính là lòng kiên trì và can đảm. Làm nông nghiệp tức là chúng ta quay về lại cái gốc của chúng ta. Nông nghiệp là sản xuất cái ăn cho con người, cái ăn đi vào máu và nuôi các tế bào. Nông nghiệp có sạch thì con người mới phát triển vững bền và hài hòa. Tuy nhiên vì lợi nhuận và sự gia tăng khủng khiếp của dân số buộc nền nông nghiệp, – dưới cái đầu tính toán của con người – phải gồng mình dưới những mô hình canh tác độc hại – để tạo nguồn ra đáp ứng cho nhu cầu. Số lượng được đề cao và chất lượng bị lấp liếm đi.

Chính vì vậy, tôi chấp nhận những khó khăn đang chờ đợi ở phía trước, gạt phắt những mông lung và do dự, bắt tay vào làm với từng mô hình nhỏ, vừa học vừa làm, vừa làm vừa sai, vừa sai vừa rút kinh nghiệm. Lợi nhuận chỉ đến sau khi mô hình đi vào đúng quỹ đạo tự nhiên của nó chứ không phải là cái đích đến cuối cùng. Có thể tôi là người ngủ mơ giữa ban ngày khi đi trên con đường đó, nhưng có sao đâu, được sống trong màu xanh mát với những đức tin của riêng mình thì là một sự đánh đổi đáng quý rồi.

“Những phút xao lòng”

“Những phút xao lòng”

Có thể vợ mình xưa cũng có một người yêu
(Người ấy gọi vợ mình là người yêu cũ)
Cũng như mình thôi, mình ngày xưa cũng thế
Yêu một cô, giờ cô ấy đã lấy chồng
Có thể vợ mình vì những phút mềm lòng
Nên giấu kín những suy tư, không kể về giấc mộng
Người yêu cũ vợ mình có những điều mình không có được
Cô ấy không nói ra vì sợ mình buồn
Mình cũng có những phút giây cảm thấy xao lòng
Khi gặp người yêu xưa với những điều vợ mình không có được
Nghĩ về cái đã qua nhiều khi nuối tiếc
Mình cũng chẳng nói ra vì sợ vợ buồn
Sau những lần nghĩ đâu đâu mình thương vợ mình hơn
Và cảm thấy mình như người có lỗi
(Chắc vợ mình hiểu điều mình không nói
Cô ấy cũng thương yêu và chăm chút mình hơn)
Mà có trách chi những phút xao lòng
Ai cũng có một thời để yêu và một thời để nhớ
Ai cũng có những phút giây ngoài chồng ngoài vợ
Đừng có trách chi những phút xao lòng
Trích thơ THUẬN HỮU

Nhật lý ngày 11.04.2014

Vậy là chúng ta đã quen nhau được chín tháng rồi đấy. Thời gian trôi qua nhanh quá anh nhỉ. Lâu lâu em hay ngồi ngẫm nghĩ lại những kỉ niệm chúng ta đã trải qua. Anh khác biệt với tất cả những người đàn ông khác. Anh luôn cố gắng phủ đầy trong tâm trí em những hình ảnh của anh. Chúng ta đã từng có rất nhiều khoảng cách : tuổi tác, nơi sinh sống, suy nghĩ, cách tiếp cận và rất rất nhiều thứ. Vậy thực sự điều gì liên kết chúng ta cho đến ngày hôm nay ? Đó chính là anh. Những nỗi lo sợ của anh khi mất em. Những điều sung sướng của anh hiện rõ trong đôi mắt khi gặp em, là nỗi mong ngóng, chờ trông từng ngày trôi qua để đế cuối tuần em lại trở về bên anh. Tất cả những điều ấy dần dần hiện hữu trong suy nghĩ của em. Ngày một nhiều hơn, chân thật hơn và sâu sắc hơn. Đến một lúc nào đó, trong em hằn lên nỗi sợ hãi mơ hồ, nỗi sợ một ngày anh rời xa em, để mình em trong cuộc đời này. Nỗi sợ trong em ngày một lớn hơn trong mỗi giấc mơ.

Anh ạ. Em nhớ anh đã bỏ tất cả khi em chiu áp lực trong mùa bán dưa tết. Để rồi khi gặp anh, em chực trào nước mắt khi biết rằng chính ngày đó là sinh nhật con trai anh.

Em thật vô tâm khi nằn nỉ anh ở bên em khi không biết rằng con gái anh ở nhà đang sốt.

Anh đã thề không bao giờ uống rượu như là cứu cánh thoát khỏi cuộc sống đói nghèo, chẳm chỉ vươn lên. Vậy mà, khi quen em, những lúc xa vắng, giận dỗi, anh lại tìm đến hơi men. Anh không say, em biết thể, chỉ là những lúc giải tỏa nỗi buồn chán, đến nỗi ngồi thừ một góc trên con đường vắng vẻ, dắt xe bộ về măc đường dài thăm thẳm, bị côn đồ trấn lột mất sạch tiền bạc trong túi.

Que nem, anh lại phải đối diên với những đêm mất ngủ, đối diện với những nỗi mơ hồ luôn luôn hiện ra trong đầu mà không có lời lý giải. Với anh giờ đây, đêm tối cô đơn lạnh lẽo đáng sợ hơn tất cả, khi hình bóng em vừa gần vừa xa, tưởng đã có bên cạnh nhưng mong manh và chợt dễ mất đi.

Quen em, anh không còn là người đàn ông chững chạc nữa mà là yếu đuối mong manh với tình yêu đầu đời của mình.

Anh ạ. Đã từ lâu lắm rồi, hình bóng anh đã ở trong trái tim em. Khi chúng ta cãi nhau, em chấp nhận sự kiêu hãnh trong em bị tổn thương để làm hòa với anh trước. Vì em hiểu rằng, em có thể chỉ buồn bã trong chốc lát, còn anh sẽ là đêm dài mất ngủ, mắt trũng sâu khóc vì em. Anh à. Bên ngoài, dù anh có mạnh mẽ, nghiêm khắc đế như thế nào thì đối với em, anh vẫn là một mảnh yếu đuối nhất mà em cảm thấy mình phải ở bên để yêu thương và giữ gìn.

Em mong đến ngày được khoác áo cô dâu lên người, được chính thức về sống chung với anh. Cho dù ngoài miệng có mạnh mẽ rằng mình sẽ vượt qua tất cả, nhưng sâu thẳm trong em là một sự lo lắng đến vô cùng. Làm sao để chúng ta có thể vượt qua tất cả thử thách sắp tới đây.

 

Gia đình em liệu có chấn nhận anh hay không ?

Liệu con cái anh có chấp nhận em hay không ? Em đã thấy ánh mắt xa lạ khi hai con nhìn em. Ánh mắt em ám ảnh đến bây giờ, tựa hồ như chính em cướp đi người cha yêu thương trong mái ấm gia đình. Ánh mắt ngây thơ nhưng sâu hoắm, đến mức, em sợ dù mình có cố gắng đến mức nào thì cũng không bao giờ có thể lấp đầy được.

Liệu thời gian có cho em những ngày còn lai đươc bù đắp những thiếu thốn và đau khổ trong cuộc đời anh không ?

Em tự đặt ra rất nhiều câu hỏi và loay hoay tìm kiếm câu trả lời cho riêng minh.

01.03.2014

Hôm nay ngày 1.3, cách đây 22 năm, nó ra đời

Không giống như những cặp khác, mình và nó xưng nhau bằng tên chứ không ngọt xớt kiểu chị hai, em gái như người ta. Có lẽ vì cái cách xưng hô đó mà giữa hai đứa luôn tồn tại sự độc lập và bình đẳng đến không ngờ.

Mình đã bắt đầu đi họp phụ huynh cho nó từ năm lớp 8. Cha mẹ những đứa khác thì lo lắng nhấp nhỏm không yên, còn mình ngồi cười cười khi nghe thầy cô phán này phán nọ về nó. Có gì đâu mà lo lắng, nó là học trò, nó phải nghịch chứ, nó phải quậy, phải điểm kém, phải này này nọ nọ thì nó mới … giống mình chứ. Chỉ nhớ mỗi lần nó đưa cho mình coi bảng điểm, mình chỉ nhăn mặt cái rồi thôi, bảo đưa mẹ kí. Mẹ thì yên tâm vì đã có bà chị quản lý rồi nên cũng không hỏi han gì thêm. Âu đôi khi nghĩ lại, nếu mình lớn hơn nó khoảng 10 hay 15 tuổi, thì những lúc đó, mình sẽ dữ dằn hơn, bắt nó tập trung học nhiều hơn nữa, dẹp ba cái yêu đương, phong trào nhảm nhí kia đi. Cái thương của mình nó nhẹ quá, vì dù sao mình cũng lơ ngơ không biết như thế nào là đúng.

Rồi nó đi thi đại học. Má ơi, đó cũng là lúc mình đóng vai phụ huynh nghiêm túc khi đứng đợi nó ở cổng trường. Thấy tim đập thình thịch mỗi khi nó bảo làm bài không được. Ôi thì dẹp đi, học tài thi phận, với lại nó vốn là đứa thi đâu là phận lèo tèo đến đó mặc dù học hành cũng không đến nỗi ểnh ương cho lắm. Không có cái bằng thì cũng sống được mà. Bất quá ra đời đi làm sớm cho biết với người ta. Chứ như mình, học cho lắm, có cái bằng thì cũng lẫm chẩm ngu ngơ với đời đó thôi.

Rồi nó vô đại học. rồi lại có người yêu. Tinh yêu của nó là cái thứ mình ngưỡng mộ nhất trên đời. Đủ mọi hỉ nội ái ố. Con nhỏ này, lúc mới yêu là quăng hết tất cả, vậy mà giờ đây, nó biết cân bằng lại mọi thứ, rạch ròi nhưng vẫn biết chờ đợi. Một thứ chờ đợi không biết là đúng hay sai.

Đối với mình, nó lúc nào cũng lớn, hay đúng ra là mình còn quá nhỏ nên chưa bao giờ mình đóng vai trò tư vấn, dẫn dắt 1 cách đúng nghĩa. Đôi khi vai trò 1 người cha, người mẹ là quá sức, nên mình tìm lí do trên để ngụy biện.

Ôi thôi thì giờ chỉ nói thêm một câu nữa thôi. Đi đâu thì đi, ra đời cho vùi dập tơi tả, cho đau cho đớn rồi quay về đây, cho mượn cái khăn lau rồi đi tiếp.

Mình chỉ là cái khăn lau mà thôi.

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: “An toàn vệ sinh thực phẩm là chuyện liên quan tới giống nòi”

 

Thứ hai, 18 Tháng 2 2013 20:46
Trong câu chuyện với PV Báo Năng Lượng Mới GS.TS.NGND Nguyễn Lân Dũng – Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam, Cố vấn Liên đoàn Công nghệ sinh học châu Á (AFOB)… đã chỉ rõ rằng, trách nhiệm trong việc an toàn vệ sinh thực phẩm, liên quan tới giống nòi, chứ không phải chỉ là chuyện trước mắt. Bởi không chỉ nói tới chuyện ăn, mà ngay cả không khí cũng đang bị đầu độc hàng ngày.

 

PVGiáo sư (GS) có thể cho biết, tại sao tình trạng mất an toàn thực phẩm lại nghiêm trọng như thế này?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Các cụ ngày xưa nói một câu rất hay là “Họa từ miệng ra, bệnh từ miệng vào”. Họa từ miệng ra thì ai cũng hiểu rồi nhưng bệnh từ miệng vào, có nghĩa là các vi sinh vật gây bệnh, các độc tố nó theo thực phẩm vào cơ thể qua đường miệng. Tôi có một người quen chỉ sau một bữa nhậu mà bị mủn ruột, các bác sĩ hết lòng cứu chữa, nhưng cứu không được, vì cứ nối xong đoạn này nó lại đứt đoạn khác. Tôi đứng bên cạnh mà thấy thương tâm quá, vì anh ta tỉnh táo đến tận phút cuối cùng. Chỉ vì một bữa ăn mà mất mạng đủ để thấy thực phẩm của chúng ta đều có nguy cơ nhiễm độc cao. Chúng ta đang bị đầu độc hàng ngày với dư lượng thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm, thuốc trừ cỏ, dư lượng hóa chất công  nghiệp, dư lượng chất kháng sinh… mà chưa thể có cách nào khắc phục ngay được.

Thực tế, ngày nay chúng ta chẳng biết ăn gì cho an toàn. Các chị phụ nữ đi chợ, các bà bán rau bảo rau của em sâu cắn lỗ chỗ thế này thì làm gì có thuốc sâu. Đó là nhầm lẫn tai hại đấy. Người trồng rau đã để sâu ăn một ít rồi mới phun thuốc trừ sâu rất đậm (!)


PVNhưng thưa GS, người dân vẫn ăn những thứ đó hàng ngày mà không bị ngộ độc, cũng không có hiện tượng nào rõ ràng để chứng tỏ  họ đang nhiễm độc?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Có những loại bệnh tật không thể biểu hiện ngay mà nó lại tiềm tàng trong cơ thể, nhất là trong gan. Tại sao những bệnh nhân ung thư lại đông đến như vậy? Khi GS Tôn Thất Tùng còn sống, ông đã hỏi tôi: “Có phải tại ăn nước chấm lên men nên gây ung thư nhiều thế không?”. Bởi vì chúng ta biết là trong nước chấm có một loại nấm dùng để phân hủy protein, nhưng tôi trả lời ông – “Đó là loài Aspergillus oryzae  đã được xác minh là hoàn toàn an toàn”. Nhưng gần đây tôi đến một nhà làm tương tại một vùng làm tương truyền thống thì tôi thấy sợ quá. Họ không bao giờ giặt nong nia và các nấm ở đó mọc xanh đỏ tím vàng đủ loại (biết loại nấm nào độc, loại nào không). Tôi bảo để tôi làm thử một mẻ với điều kiện là phải giặt nong, bà ấy cười như nhạo báng với lý do là nhà bà làm mấy đời rồi mà không bao giờ giặt nong. Tôi phải cam kết chịu trách nhiệm, tổn thất bao nhiêu sẽ đền.

Sau khi giặt nong, đồ xôi xong, tôi bảo cô cán bộ đi theo lấy trong túi bào tử nấm Aspergillus oryzae, rắc lên đó và để lại số điện thoại rồi đi về. Ít lâu sau bà ấy gọi và bảo: Chưa có lần nào nấm mọc lại đẹp như lần này, mà tương ngon lắm. Năm nào bà ấy cũng mang cho tôi một can tương tặng tôi. Nhưng mà làm sao tôi giúp được cả cái làng ấy, cả cái phố ấy. Cho nên tôi đã đề nghị nhiều lần là phải kiểm tra độc tố aflatoxin ở trong tương, nó rất nguy hiểm vì tích tụ vào gan và một lúc nào đó nó sẽ gây ung thư gan. Đó là sản phẩm của nấm Aspergillus flavus, một loại nấm nhìn bằng mất thường không thể phân biệt được với nấm Aspergillus oryzae. Cho đến nay vẫn chưa có cơ quan nào làm chuyện kiểm tra quan trọng này, mặc dầu đâu có khó khăn gì khi xác định bằng phương pháp sắc ký bản mỏng. Độc tố này phát huỳnh quang dưới tia tử ngoại.

Vấn đề rất khẩn cấp nữa là tất cả chúng ta đang ăn rau không an toàn. Tôi đã có sáng kiến đề ra “Rau bảo đảm” thay cho các khái niệm Rau sạch, Rau an toàn. Lý thuyết thật đơn giản, nếu không có bướm thì làm gì có sâu, vì vậy nhất thiết rau phục vụ các khu đông dân cư phải được trồng trong nhà lưới. Hiện nay, người ta rất thích dùng phân đạm để tưới rau vì phân đạm làm rau bốc lên rất nhanh. Công sức không mất nhiều mà lợi nhuận lại cao. Nhưng phân đạm vào rau nó biến thành nitrit, mà nitrit lại là một trong những nhân tố gây ung thư. Rau muống và rau cải, hai loại rau chúng ta ăn nhiều nhất lại là hai loại rau được phun thuốc trừ sâu nhiều nhất bởi vì sâu rất nhiều. Tôi được một đồng chí lãnh đạo đưa đi thăm rau an toàn ở một thành phố lớn. Đồng chí ấy bảo tất cả khu này là rau an toàn. Nhưng tôi nhìn thấy bướm bay rập rờn. Tôi hỏi căn cứ vào đâu mà ông bảo đây là rau an toàn? Ông ấy bảo nông dân đã ký hợp đồng lấy tiền của thành phố để cam kết 5 ngày trước khi hái rau không phun thuốc trừ sâu. Tôi không ngờ thế mà cũng tin được, sâu chỉ phá một đêm cũng tan hết ruộng rau. Việc dùng urê để bảo quản tôm cá khi đánh bắt xa bờ cũng thật nguy hiểm, vì trong urê có chất ti-urê rất độc hại.

PVNhưng đến cả lãnh đạo cũng chỉ còn biết tin vào lời hứa thì người dân  phải làm sao để xác định thực phẩm an toàn hay không, thưa GS?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Tôi đã gặp một đồng chí chủ tịch thành phố và đồng chí đã giao trách nhiệm cho công ty thương nghiệp của thành phố là “có lỗ cũng phải làm rau bảo đảm”. Vậy mà cho đến nay cũng chưa có nhà doanh nghiệp nào đầu tư lưới để giúp nông dân ngoại thành trồng rau trong nhà lưới. Mặc dầu công ty thương nghiệp thành phố chấp nhận tiêu thụ hết với giá cao hơn giá thị trường. Một số doanh nghiệp đang đề nghị tôi giúp đỡ, tôi rất sẵn sàng, vì có khó khăn gì đâu. Chỉ cần liên kết với nông dân, lắp lưới trên các cọc tre, khoan nước sạch để tưới và chỉ dùng phân hữu cơ để bón lót. Rau có thành phần chủ yếu là hydratcacbon, đâu cần phải bón phân đạm?

Tôi rất cảm động khi tới thăm nhà nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ở đường Phan Đình Phùng. Ông trồng rau ngay trong sân gạch. Rất đơn giản vì chỉ cần phủ một lớp đất mỏng, sau đó gieo thật dày hạt cải. Ông bảo chi cần tưới bằng nước máy thôi. Về việc trồng rau theo phương pháp thủy canh thì tôi không tán thành, vì phải mua đủ các loại nguyên tố, kể cả nguyên tố vi lượng, lại phải dùng tới các hộp xốp và cũng phải tránh sâu bệnh . Đây là phương pháp thường dùng ở các nước ôn đới, họ trồng sau cửa sổ trong mùa đông. Còn mình tại sao có đất nhiều như thế này mà lại đi trồng trong dung dịch nước với vô số hóa chất nhập ngoại? Gần đây tôi đã thuyết phục được việc trồng rau bảo đảm tại hai Công ty ở Kiến An và thành phố Hồ Chí Minh. Rau được bọc trong các túi ghi rõ “Công ty bảo đảm không dùng thuốc trừ sâu và phân đạm hóa học”. Tất nhiên các cơ quan quản lý phải thường xuyên kiểm tra loại rau bảo đảm này.

PVNhưng thưa GS, giải quyết được rau thì hoa quả, thực phẩm tươi sống… vẫn chứa độc tố?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Tôi mới vào vườn ổi ở bên kia Gia Lâm về, ổi ngon quá nhưng rụng trắng vườn, bởi vì giá rẻ quá, không bõ để  hái. Hơn nữa loại ổi này khi chín thường có sâu trong ruột khiến người ta sợ. Tuy nhiên tại vườn ổi này người ta dùng bẫy diệt sâu nên có đâu phải phun thuốc trừ sâu. Bây giờ người ta trồng loại ổi xanh, quả rất to nhưng có ngon lành gì đâu! Nhân dân cũng rất sợ các loại thuốc bảo quản hoa quả, thực phẩm. Thực phẩm, hoa quả không ít loại được tẩm các loại hóa chất bảo quản ngoài danh mục được phép sử dụng. Làm như thế mới bán chạy, đẹp mắt mà giữ tươi được rất lâu.  Nếu cái gì cũng chỉ tính đến lợi nhuận thì quá nguy hiểm.

Tôi lấy một ví dụ nữa là nước mía. Tôi đã thử kiểm tra xem nước mía có vi khuẩn hay không thì quá là kinh hãi, pha loãng nhiều lần mới đếm được số lượng khuẩn lạc, có nghĩa là nhiều vi khuẩn lắm. Nhưng dân ta có tính miễn dịch cao nên hầu như không ai bị đau bụng cả. Có mấy lưu học sinh nước ngoài uống thử nước mía thì bị đau bụng ngay. Nước mía bẩn vì nông dân ngâm mía dưới ao để cho nó có nhiều nước, sau đó chở lên thành phố, róc vỏ xong lại gác ra ở các gốc cây, ruồi muỗi rất nhiều, ép xong cho mọi người uống. Nghĩ ra câu các cụ thường nói: “Ở bẩn sống lâu” cũng có nghĩa, nhưng bẩn quá thì nguy hiểm lắm.

PVVậy để tự bảo vệ mình theo GS người dân có thể sử dụng máy ozon hoặc các biện pháp thay thế hay không?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Thuốc trừ sâu vào rau, củ quả thì chuyển hóa ngay. Kể cả các chất ngâm, tẩm ở thực phẩm. Thực tế là không có cái gì có thể rút được các chất độc hại ra khỏi rau quả. Dùng ozon để rửa rau xanh, rửa hoa quả… chỉ diệt được các vi khuẩn không có bào tử mà thôi. Tác dụng ôxy hóa của ozon khác gì thuốc tím (kali permanganat). Có nơi sục ozon xong là đóng ngay vào các bao bì ghi hẳn hoi là “Rau an toàn”. Thế mới sợ! Có nơi rửa mận bằng nước ozon xong lại đóng vào các bao tải thì làm sao mận không hư hỏng? Đây là chuyện không thể tiếp diễn. Vấn đề đặt ra của chúng ta là không có đội ngũ chuyên gia giỏi của các viện chuyên ngành thì rất khó xử lý các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống.


PVChính quyền gần như thất bại trong việc ngăn chặn những nguy cơ từ việc mất an toàn vệ sinh thực phẩm. GS có thể chỉ rõ tại sao các giải pháp đều không có hiệu quả cao?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Chúng ta là nước có 75% lao động là nông dân. Gần 90% cư dân sống ở nông thôn. Tại sao không có gắng phát triển nuôi bò để vắt sữa mà lại nhập rất nhiều sữa bột về để làm thành sữa tươi? Công ty Sữa Ba Vì đâu đáp ứng đủ sữa từ bò trong nước? Tiền nhập sữa ngoại vô cùng nhiều mà biết đâu sữa nào là có chất lượng đảm bảo. Gần đây có nước đã xử rất nặng những người làm sữa độc hại. Họ cấm, thì tiếc gì tư thương không đẩy sang ta? Bên quản lý thị trường phát hiện thấy nhiều loại thuốc trừ sâu bị nghiêm cấm ở nước ngoài (lân hữu cơ, clo hữu cơ…) đang xuất hiện trên thị trường nước ta và rất có thể đang có ở trong rau, quả trên thị trường. Nông dân rất thích, vì vừa rẻ vừa phun xong thấy sâu chết lăn ngay ra. Người nông dân thường có vườn rau riêng của họ, nhưng khi họ phun thuốc trừ sâu ngoài cánh đồng làm sao tránh được không bị nhiễm độc. Thậm chí có người còn lấy khăn bịt mặt ra rũ rũ để rồi lau mặt, thậm chí có nhiều người còn diệt chấy , chữa sâu răng bằng… thuốc trừ sâu (!).

Chúng ta còn chưa coi đúng mức công tác phổ biến khoa học. Phổ biến khoa học cũng là một nhiệm vụ của mọi nhà khoa học. Ở các nước các tờ báo khoa học phổ biến đều có nhiều nhà khoa học nổi tiếng tham gia viết bài. Cần phổ biến khoa học để cho người dân ăn biết ăn sạch, ở sạch, sống sạch hơn. Có những chuyện rất đơn giản, nó liên quan tới việc sản xuất ra thực phẩm, liên quan tới sức khỏe nhưng mình chưa làm được một cách triệt để. Theo quan điểm của tôi, thực phẩm nhập từ nước ngoài vào phải kiểm tra rất kỹ.  Như ở Mỹ, vì có những cơ quan có thẩm quyền kiểm tra chặt chẽ thì mình có thể yên tâm được, còn ở những nước không có cơ quan nào đủ thẩm quyền cấp phép chặt chẽ thì nên cần rất thận trọng khi nhập khẩu.

PVHoa quả để 3 tháng không thối, nhưng kiểm tra vẫn thông báo là không có chất độc hại. Liệu có thể tin tưởng vào kết quả này không,thưa GS?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Tôi lấy ví dụ về câu chuyện formol trong phở. Anh Nhân, trước là Bộ trưởng Bộ Y tế, anh kể vui với tôi, anh ấy đi họp ở Bắc Âu, họ hỏi: “Sao người Việt Nam các anh trông trẻ thế?”. Anh ấy trả lời đùa là: “Tại chúng tôi ăn phở có formol”. Tất nhiên là nói đùa, nhưng rất khôi hài. Formol được dùng để ngâm xác chết, nó là chất rất độc, nhưng lại được cho vào bánh phở. Chính là cái ông bỏ quên bát phở thấy mãi nó không thiu, lúc đó mới đưa đi kiểm tra và sau đó ta mới biết. Liệu hiện nay có còn formol trong bánh phở không, cũng chả có ai dám chắc. Tôi cho rằng phải có một viện chuyên trách việc này chứ các cục, các vụ không thể giải quyết được đâu. Tiền Nhà nước đầu tư cho khoa học không thiếu, nhưng mình phải đầu tư tập trung cho các viện khoa học chuyên ngành. Phải hợp tác quốc tế khi trong nước chưa đủ sức giải quyết.

Vấn đề thực phẩm an toàn là vấn đề thời sự của người dân mình. Ngộ độc nhẹ rồi đi rửa ruột không sao, nhưng quan trọng là sự tích lũy tiềm tàng gây ra ung thư, đặc biệt là ung thư gan, ung thư phổi. Đừng nói tới chuyện ăn, mà ngay cả không khí, không khí cũng phải coi là rất quan trọng. Một bên là thức ăn đưa vào miệng, một bên là bụi đưa vào phổi. Nếu bây giờ mà công bố kết quả kiểm tra bệnh silicose của công nhân cầu đường, mỏ than… thì có lẽ người ta bỏ nghề mất. Vì theo tôi được biết thì tỉ lệ bị bệnh là rất cao. Cần tìm mọi cách để bảo đảm an toàn sức khỏe cho đông đảo công nhân.

PVThưa GS, thực tế thì ngay tại Mỹ cũng có danh mục cho phép các loại hóa chất được phép sử dụng và áp dụng thời gian cách ly. Vậy thì sao chúng ta không học theo họ?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Thực tế thì nước nào cũng có tiêu chuẩn, nhưng ở Việt Nam rất khó áp dụng, vì không thể phân tích nhanh được có thuốc trừ sâu hay các loại hóa chất bảo quản độc hại hay không. Bởi vì ngay thuốc trừ sâu cũng có đến hơn 2.000 loại được cấp phép (chưa kể nhập lậu và không được phép sử dụng) thì liệu có máy nào phân tích được hết không. Rau muống trồng ngay trên sông Tô Lịch. Nước sông Tô Lịch có đầy hàm lượng kim loại nặng và vô vàn sâu bệnh, vi khuẩn… Thế nhưng, hàng ngày chúng ta vẫn ăn. Chưa kể thịt, cá, hoa quả… Đâu đâu cũng nhìn thấy hóa chất. Nhưng làm sao có thể không ăn? Trách nhiệm này đang hiện hữu các cơ quan khoa học, các nhà quản lý an toàn thực phẩm.

PVNhưng biện pháp đưa ra bây giờ chỉ có thể là kêu gọi lương tâm…?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng:  Chính người dân họ còn không biết rằng họ đang tự đầu độc mình hàng ngày thì làm sao nói đến chuyện kêu gọi. Phải sử dụng pháp luật. Phát hiện ra nơi nào, cá nhân nào vi phạm phải đình chỉ và phạt thật nặng. Không thể giơ cao đánh khẽ, thỉnh thoảng mới bắt một lần. Phải sai đâu phạt đấy và cán bộ quản lý phải bám sát địa bàn xử lý ngay những trường hợp vi phạm. Nên sử dụng cả truyền thông vào cuộc để kêu gọi người dân phải có ý thức tẩy chay những thực phẩm không an toàn.

PVVậy trước mắt thì giải quyết các vấn đề này như thế nào, thưa GS?

GS. NGND Nguyễn Lân Dũng: Theo tôi thì cũng đơn giản thôi, rau thì phải là rau bảo đảm. Có người chịu trách nhiệm về sản phẩm. Hoa quả thì nên khuyến khích ăn hoa quả Việt Nam. Hoa quả Việt Nam tốt như vậy mà sao không chịu phát triển để ăn. Vải rất ngon mà còn có nguy cơ bị chặt bỏ. Hay quả bơ, ở Đắk Lắk, đến mùa bơ, lợn không thèm ăn. Thanh Long ở Bình Thuận nếu thương lái phá hợp đồng thì chỉ có làm thức ăn… cho bò!… Kể cả các loại thực phẩm khác nữa. Ai lại nhập các loại phủ tạng của nước ngoài vào, chỉ nên nhập những thứ mình không thể có được, hoặc những thứ mình chưa làm được. Hạn chế việc nhập thực phẩm để khuyến khích cho người dân và các nhà khoa học phấn đấu sản xuất và chế biến. Chúng ta phải là nước xuất khẩu thực phẩm, rau xanh, hoa quả thì mới đúng.

Nông thôn mới không phải để cho nó đẹp mà phải làm cho người dân giàu lên. Nông dân làm gì, ai giúp nông dân tiêu thụ sản phẩm, ai giúp nông dân chế biến. Không phải chỉ lo nhiều đến điện, đường, trường, trạm… Đáng buồn là người hướng dẫn nông dân bây giờ lại là các ông chủ các hiệu bán thuốc trừ sâu. Nhiều người toàn xui dại thôi. Một loại thuốc cũng đủ nhưng lại xui nông dân mua nhiều loại khác nhau, thậm chí xui dùng cả lân hữu cơ, clo hữu cơ(!). Mà thực phẩm chúng ta dùng hàng ngày chủ yếu do nông dân cung cấp. Cho nên phải coi trọng yếu tố khoa học trong sự nghiệp xây dựng nông thôn mới để giúp người nông dân có kiến thức tự bảo vệ mình và bảo vệ cả người tiêu dùng.

Dương Nga (thực hiện)